Hoe leg je een kind uit dat opa is overleden

Volwassenen proberen kinderen te beschermen tegen de dood, en bereiken vaak het tegenovergestelde: dat ze alleen achterblijven met hun vragen. Kinderen begrijpen meer dan we denken, als we helder en liefdevol met ze praten.

Heldere woorden, geen omschrijvingen

‘Hij is ingeslapen’, ‘ze is op reis’ of ‘we zijn hem kwijtgeraakt’ verwarren en kunnen bang maken: er zijn kinderen die niet meer durven slapen uit angst om niet wakker te worden. Zeg het liever eenvoudig: ‘Opa is dood. Zijn lichaam werkt niet meer en hij komt niet meer terug. Daarom zijn we verdrietig.’

Beantwoord wat het kind vraagt — alleen dat

Kinderen doseren zelf. Ze vragen, verwerken, en vragen dagen later opnieuw. Er is geen compleet verhaal nodig; er is beschikbaarheid nodig. En vragen ze iets wat we niet weten — ‘waar is hij nu?’ — dan mag je eerlijk antwoorden: ‘Sommige mensen geloven dit, andere mensen geloven dat. Ik geloof dat…’

Laat ze meedoen

• Wel of niet naar de uitvaart hoort hun eigen keuze te zijn, nadat je hebt uitgelegd wat ze er zullen zien.
• Ze kunnen een tekening maken voor opa, een foto kiezen voor de gedenkpagina of een zinnetje bedenken voor het overlijdensbericht.
• Samen elke sterfdag een kaars aansteken op de online gedenkpagina geeft ze een ritueel op hun maat.

Het is goed dat ze ons verdrietig zien

Huilen waar een kind bij is, is niet traumatisch; het leert een kind dat verdriet er mag zijn en gedeeld kan worden. ‘Ik ben verdrietig omdat ik zoveel van opa hield’ is een levensles, geen last.

Herinnering als troost

Op den duur is wat een kind troost: kunnen herinneren. Foto's bekijken, verhalen horen, weten van wie het afstamt. Een gedenkpagina waarop opa's leven verteld wordt, is een geschenk dat het als volwassene pas echt zal begrijpen.